Wakacje w Grecji

Wakacje w Grecji

Ze swymi ponad stu sześćdziesięcioma zamieszkanymi wyspami i terytorium rozciągającym się od Morza Śródziemnego po Bałkany, Grecja ma do zaoferowania tyle, że na jej dokładne zwiedzenie nie starczyłaby nawet wielomiesięczna wyprawa. Zabytki historii dają świadectwo czterem tysiącleciom cywilizacji, łącząc w sobie legendę z prawdą historyczną w miejscach sławnych, jak Mykeny, Olimpia, Delfy czy Partenon, i zupełnie nieznanych, w których pobyt wydaje się nie— małże osobistym odkryciem. Plaże ciągną się wzdłuż krętej linii brzegowej długością dorównującej wybrzeżom znacznie większej Francji, a wybierać można od najbardziej odludnych wysepek, na które prom zawija raz w tygodniu, po kosmopolityczne luksusowe kurorty. Mniej chyba turystów zdaje sobie również sprawę, że w górach w głębi kraju czekają na nich jedne z najlepszych i najmniej uczęszczanych w Europie szlaków turystycznych.

O obliczu współczesnej Grecji zadecydowało bogactwo rozmaitych kultur, jakie mieszały się na tych terenach. Od czasów Aleksandra Wielkiego pojawiali się  tu i znikali Rzymianie, Arabowie, Frankowie, Wenecjanie, Słowianie, Albańczycy, Turcy, Włosi a przede wszystkim Bizantyńczycy. Wszyscy pozostawili po sobie jakieś ślady: Bizantyńczycy w niezliczonych kościołach, klasztorach i wymarłych miastach jak Mistra, Wenecjanie w potężnych fortecach w Nafplionie, Monemvazji i Methóni na Peloponezie, Frankowie w zamkach na szczytach skał.  Najwyraźniej widać jednak dziedzictwo czterowiekowego panowania Turków osmańskich, którzy — choć powszechnie znienawidzeni — wywarli trwały wpływ na tutejszą muzykę, kuchnię, język i styl życia. Równie ważną rolę w kształtowaniu się helleńskiej tożsamości odegrały żyjące tu po dziś dzień mniejszości narodowe: Wołosi, Muzułmanie, Żydzi i Cyganie.

Wszystkie te grupy przyczyniły się do stworzenia przez stulecia burzliwej historii czegoś, co niezwykle trudno zdefiniować, a co nazwać by można specyficzną greckością. Nie posiadając przez ostatnie kilka wieków klasy rządzącej,   która kształtowałaby pewien model dobrego smaku i wspierała sztukę, Grecy — prości chłopi, rybacy, pasterze — zdołali mimo to stworzyć żywą i niewątpliwie  popularną kulturę. Dowodem tego są tutejsze pieśni i tańce, stroje, hafty, tkaniny i dywany, meble i zgrabne białe domki — wszystko niezwykle estetyczne i efektowne. Zagrożenie niesie ze sobą zachodnia cywilizacja konsumpcyjna, ale  jak na razie grecka kultura trzyma się mocno, zwłaszcza w bardziej odludnych  regionach kraju.

Kultura grecka istnieje naturalnie także w wersji nieco bardziej formalnej: we wspaniałych muzeach w Atenach, Salonikach i Iraklionie, w niemniej fascynujących klasztorach w Metćorach i na górze Ăthos, zamkach na wyspach Dodekanezu, na Lesbos, w centralnej Grecji i na Peloponezie, no i oczywiście w sławnych ruinach mykeńskich, minojskich, klasycznych, macedońskich i rzymskich.  Latem odbywają się w Grecji znakomite festiwale, w czasie których w starożytnych teatrach w Epidauros,  Dodonie i Atenach występują zespoły teatralne z niemal całego świata.

Obowiązki względem kultury należy jednakże wypełniać z umiarem. Wakacje w Grecji to również w końcu sposobność do zakosztowania typowo hedonistycznych przyjemności: spacerów w luźnym i skąpym przyodziewku, kąpieli w oszałamiająco ciepłym morzu, rozmów i kolacji pod gwiazdami. Pamiętać trzeba jednak, iż Grecja to kraj dla ludzi ceniących sobie prostotę. Kto szuka pięciogwiazdkowych luksusów — super—miękkich łóżek, wytwornych łazienek, wybornej kuchni, nienagannej obsługi — niech lepiej' pojedzie gdzie indziej. Hotele są tu  raczej proste, pokoje bywają ciasne i duszne, kempingi są słabo wyposażone, a potrawy w najlepszym razie Są świeże, kolorowe i nieskomplikowane.

Wakacje w Grecji,  Grecy

Aby zrozumieć Greków, trzeba uświadomić sobie, jak niedawno i w jakich oko— licznościach doszło do powstania współczesnego państwa greckiego. Jeszcze  w początkach tego stulecia wiele części Grecji — Kreta, Macedonia, Wyspy Jońskie i Dodekanez — pozostawało w rękach tureckich (a w przypadku tych ostał— nich, w brytyjskich i włoskich). Równocześnie połowa etnicznych Greków żyła poza granicami nowo utworzonego królestwa, w Azji Mniejszej, Egipcie i na pół— nocnych Bałkanach. Wszystko zmieniło się nagle i brutalnie po wojnach bałkańskich (1912—13) i wymianie ludności „greckiej” i „tureckiej” w latach 1922—23. Jeszcze tragiczniejsze wydarzenia przyniosła ze sobą II wojna światowa i bezpośrednio po niej następująca wojna domowa między komunistami, którzy pod okupacją hitlerowską stanowili trzon ruchu oporu, a wspieraną przez Zachód „rządową” prawicą. Kolejnym mrocznym okresem w historii były wojskowe rządy junty pułkowników w latach 1967—73.

Pamięć o okrucieństwie, przymusowych migracjach i osobistych tragediach jest nadal żywa w greckim społeczeństwie i nie zmieniło tego ostatnie kilkanaście lat  demokratycznej stabilności i wzrostu gospodarczego po przyłączeniu się do d. EWG, obecnie Unii Europejskiej . Nietrudno dostrzec, że Grekami powodują złożone, często przeciwstawne impulsy, których nie da się wytłumaczyć po prostu pozycją Grecji, będącej naturalnym pomostem między Europą a Bliskim Wschodem. Ludzie wydają się tu na ogół ekstrowertykami, ale czuć w nich zarazem jakiś silny pesymizm; wielu — zniechęconych ubóstwem i brakiem perspektyw w ojczyźnie — decyduje się na emigrację. Ci, którzy pozostają, korzystają (a raczej do niedawna mogli korzystać) z dobrodziejstw polityki pełnego zatrudnienia, której efektem był najniższy wskaźnik bezrobocia w całej Europie Zachodniej. Minusem takiego rozwiązania było czasem pozbawienie ludzi własnej inicjatywy, ale kiedy próbowano skorygować  tę politykę gospodarczą, doszło do masowych strajków.

Z drugiej strony, precyzja i kunszt greckich rzemieślników są legendarne, nie  zaszkodził im nawet kryzys po ewakuacji Azji Mniejszej i gwałtownym wyludnieniu się wsi, których mieszkańcy przenieśli się do ponurych slumsów wokół Aten i innych wielkich miast, Podziwiając współczesną, nowoczesną Grecję, nie— trudno zapomnieć, że do niedawna jeszcze był to kraj typowo rolniczy, a i dzisiaj  jest on tyleż częścią Pierwszego Świata co Trzeciego. Choć autobusy jeżdżą tu z niemiecką dokładnością, promy pływają równie nieregularnie jak za czasów  Odysa.

Gwałtownym zmianom podlega także stosunek Greków do masowej turystyki i ogólnie cywilizacji dwudziestego wieku, która na dobre wkroczyła tu właściwie dopiero jakieś około 1970 roku. Było to zetknięcie bolesne, a niekiedy wręcz zabójcze dla społeczeństwa w znacznej części wiejskiego, tradycyjnego i konserwatywnego. Choć na ogół Grecy potrafili się przystosować do najazdu turystów i przynajmniej w częściej odwiedzanych regionach — z radością oddają się zarabianiu pieniędzy na gościach z zagranicy, wobec starszego pokolenia nadal wskazane jest zachowywać szczególną ostrożność. Trudno wprost wyobrazić sobie re— akcję odzianych na czarno babci i dziadków na nudyzm czy choćby skąpe stroje kąpielowe w kraju, w którym jeszcze niedawno Kościół Prawosławny stał na straży wiary i tożsamości narodowej.

Wakacje w Grecji, gdzie i kiedy jechać

Nie istnieje coś takiego jak typowa grecka wyspa; każda z nich ma swój własny, wyraźny charakter, wygląd, historię, florę, a nawet specyficzną klientelę wśród turystów. To samo dotyczy poszczególnych prowincji na lądzie stałym. Spotkać można tu wszelkie możliwe krajobrazy, od gór na północnym zachodzie i wilgotnych lasów Pilionu po kamienne pustynie półwyspu Mani, od łagodnych, jakby nieco teatralnych, pagórkowatych wybrzeży Peloponezu po' porośnięte topolami równiny Macedonii, od pachnących żywicą Skiathos i Samos po smagane wiatrem skały środkowych Wysp Egejskich. Atramentowe pióra cyprysów, srebrno—zielone gaje oliwne, błękitne wzgórza na horyzoncie, bezkresne, lśniące morza — wszystko to nieodmiennie kojarzy się z greckimi krajobrazami.

Większość miejsc i ludzi wygląda znacznie sympatyczniej, znacznie bardziej grecko, poza szczytem sezonu od końca czerwca do końca sierpnia, kiedy wrażenia przytępione są z powodu upałów i tłumów. Ciepło i słonecznie jest także początkiem czerwca i września, zwłaszcza na Sporadach i północno-wschodnich Wyspach Egejskich. W październiku, szczególnie w Grecji zachodniej i w górach, często trafić można na burze, ale na ogół panuje „lato św. Demetriusza”, jak Grecy określają tę porę roku. Jesień jest ž zasady piękna, słońce nie świeci tak ostro jak latem, morze jest nierzadko cieplejsze od powietrza, a kolory subtelniejsze.

Najzimniej jest od grudnia do marca? pogoda jest zwykle wówczas niezbyt stabilna, ale zdarzają się też i piękne dni z doskonałą widocznością; wczesną wiosną na nizinach zakwitają wspaniałe kwiaty. Zimniej i wilgotniej jest oczywiście na północy kraju i w wyższych partiach gór, gdzie śnieg zalega od listopada do kwietnia. Najbardziej niezmienną pogodą w zimie odznacza się Dodekanez, w rejonie Rodos, oraz północno-wschodnia Kreta. W marcu i kwietniu z pogodą bywa bardzo różnie, warto jednak wybrać się wtedy na Wyspy Jońskie lub Dodekanez; do maja sytuacja się już na ogół stabilizuje i jest to chyba najlepszy okres na zwiedzanie Krety, Peloponezu i Cyklad, nawet jeśli morze jest jeszcze nieco zbyt zimne na kąpiel.

Inne czynniki, które mogą wpłynąć na decyzję o tym, kiedy jechać do Grecji' związane są _głównie z ilością turystów. W szczycie sezonu zawsze spada jakość obsługi, a ceny noclegów znacznie rosną. Kto może wybrać się na wakacje tylko W lipcu lub sierpniu, powinien przynajmniej starannie zaplanować trasę, z dala od utartych szlaków. Warto na przykład zajrzeć w mniej popularne rejony Peloponezu albo do Grecji północnej czy też poszukać takiej wyspy, na której prom pojawia się nie częściej jak raz dziennie i brak jeszcze lotniska.

Poza sezonem, zwłaszcza w okresie od listopada do marca, promy pływają bardzo nieregularnie, a po przybyciu na miejsce okazuje się często, że niemal wszystko jest zamknięte na głucho. Na głównych trasach wygląda to znacznie lepiej'  w każdym dużym mieście portowym czynny jest przynajmniej jeden hotel, Na lądzie stałym podróż poza sezonem nie przedstawia żadnych specjalnych trudności.

Wakacje w Grecji, Ateny

Ateny są stolicą Republiki Grecji od 1834 r. Są też stolicą Attyki — jednego z okręgów administracyjnych. Leżą nad Zatoką Sarońską (23 40' dł. geogr. wschodniej, 37 57' szer. geogr. półn.). Miasto zajmuje prawie cały Basen Attycki między otaczającymi go górami: Parnes (1413 m) na północy, Hymet (Imelt, 1026 m) na wschodzie i Pentelikon (1109 m) na półno cnym wschodzie. Górują zaś nad nim są mym wzgórza: Akropol (156 m) i Likabet (277 m). Ateny powiększyły swój obszar zwłaszcza w ostatnim dziesięcioleciu. Wraz z Pireusem, rozległymi przedmieściami i przyłączonymi gminami jest dziś olbrzymim organizmem miejskim — Wielkimi Atenami. Na południu ogranicza je Wybrzeże Apollina, zwane też „Riwierą Attycką”, sięgające aż do przylądka Solinion.

Bardzo gwałtownie wzrasta też w ostatnich czasach liczba mieszkańców Aten. Około 1800 r. jeszcze praktycznie wieś, 60 lat później miasto liczyło 50 tys. mieszkańców, Na przełomie wieków żyło tu już blisko 100 tys. ludzi, a gwałtowna fala Greków uciekających z Turcji po przegranej wojnie w r. 1923 spowodowała wzrost ludności Aten do niemal pół miliona. Strumień przybyszów — tym razem z północnych regionów kraju nasilił się znowu po II wojnie światowej i trwa praktycznie do dziś. Szacuje się, że w stolicy osiedla się w ciągu roku około 150 tys. nowych mieszkańców, przeludniając i tak już zatłoczone 432 km2 metropolii. Jest to olbrzymi problem, z którym miasto nie może sobie poradzić. Brakuje mieszkań, nie ma koncepcji planowego rozwoju infrastruktury, na obrzeżach powstają slumsy, dotkliwie odczuwa się zanieczyszczenie powietrza - i wody. Chaotycznemu i bardzo dużemu ruchowi - na ulicach rząd próbuje zapobiegać stosując dość drastyczne posunięcia — np. zakaz używania samochodów w określone dni i o określonych porach, wyłączanie z ruchu kołowego części ulic i zamienianie wielu z nich w ulice o ruchu jednokierunkowym. Brakuje środków na rozwiązanie wielu innych palących problemów — np. olbrzymiego zanieczyszczenia morza.

Ateny liczą ponad 660 tys. mieszkańców, ale cała aglomeracja wraz z Pireusem i przedmieściami aż 3,82 miliona. Żyje tu więc około 30 procent całego społeczeństwa Grecji.

Mimo iż stolica Grecji nie została miastem „milionowym” i stała się jedną z najważniejszych metropolii basenu wschodniej części Morza Śródziemnego, to jednak w porównaniu z innymi stolicami europejskimi pozostała skromnym, „ludowym” (prowincjonalnym) miastem u stóp Akropolu, zamieszkałym głównie przez proletariat. Nie pozostaje to bez wpływu na architekturę i budownictwo. Klasycystyczna zabudowa centrum ginie wśród nowoczesnych, betonowych bloków. Na przedmieściach — otaczających ściśle centrum — dominują akcenty małomiasteczkowe  i wiejskie: dwu- i trzypiętrowe, pudełkowate domki, zamieszkałe przez jedną, dwie lub nawet więcej rodzin. 

Wielu spośród odwiedzających Ateny —  zwłaszcza ci, którzy rozpoczynają je poznawać 'od centrum — doznają rozczarowania, uznają je za brzydkie, nazywają kamienną pustynią. Mają rację tylko częściowo. Piękno tego miasta kryje się głównie w fascynującej intensywności życia i pracy, przenikaniu się starożytności i nowoczesności" — to przecież z jednej strony najstarsze istniejące miasto na naszym kontynencie, a z drugiej najmłodsza stolica; miasto przez przeszło tysiąc lat nie odgrywające żadnej roli, swój dzisiejszy wymiar osiągające krótkim w przyśpieszonym czasie uzyskujące znaczenie światowe.

Położenie, granice, wielkość

Grecja jest najbardziej na południe wy suniętym krajem bałkańskim. Na północy graniczy z Albanią, Jugosławią, Bułgarią i Turcją. Ta granica liczy 1166 km. Długość wybrzeża morskiego wynosi około 15 tys. km. Powierzchnia kraju wynosi 132 km kw., jest więc 2,5-krotnie mniejszy od Polski. Prawie 20 procent obszaru położone jest na 1300 wyspach, 21 410 km2 zajmuje Peloponez.

Warunki naturalne

W Grecji dominuje krajobraz górski. Najwyższym szczytem jest Olimp (2917 m) w północnej Tesalii. Także Attyka, w której leżą Ateny, jest b. górzysta. Trzy z jej najwyższych łańcuchów górskich otaczają bezpośrednio Ateny, natomiast Pateras (1131 m) jest położony w Megaris, nieco dalej ku zachodowi. W Attyce brakuje cieków wodnych. Płyną tylko małe, lokalne, często wysychające, nikłe strumienie. Po trzech rzekach przepływających niegdyś przez Ateny — Illikos, Kefisos i Eridanos — dziś pozostały tylko ślady. Łożysko czwartej — Ilissós — lepiej nie szukać.

Klimat

Grecja należy do śródziemnomorskiej strefy klimatycznej. Lata są zazwyczaj upalne, zimy łagodne, deszczowe. Wiosna — najpiękniejsza w tym kraju pora — trwa od marca do końca maja. Lato jest bardzo gorące i suche. Temperatury w Atenach w lipcu i sierpniu sięgają 38—400C. W po łączeniu ze smogiem — normy czystości powietrza bywają przekraczane dwu-, trzykrotnie stwarzać może to warunki trudne do wytrzymania.

W Grecji nie ma jesieni. Upalne lato z końcem października raptownie przechodzi w deszczową zimę, trwającą od listopada do lutego. Deszcze są bardzo gwałtowne, ale krótkotrwałe. Opady śniegu występują w Atenach bardzo rzadko. Pora zimowa ma tu bardzo zmienne oblicze – po mroźnych, silnych wiatrach występują bardzo słoneczne, pogodne dni. W takim czasie przydane się ocieplony płaszcz przeciwdeszczowy. Najlepsza pora przyjazdu, to okres od końca marca do połowy czerwca, a później wrzesień i październik. W marcu i listopadzie czasem zdarzają się zaskakują co ciepłe dnie. Za to bardzo zmienna aura — dni słoneczne przeplatane pogodą słotną i wietrzną – bywa w maju.

Komfortowa termicznie kąpiel w morzu możliwa   jest tylko od maja do października. Pozytywną stroną przyjazdów po sezonie jest uniknięcie turystycznego tłoku.

Ustrój

Do 1973 roku Grecja była monarchią konstytucyjną. W tymże roku sprawujący dyktatorskie rządy Papadopoulos proklamuje republikę, pozbawiając tronu przebywającego za granicą króla Konstantyna II. 23 czerwca 1974 r., po 7 latach rządów, gabinet wspierany przez armię musiał ustąpić. Przybyły ponownie do kraju grecki polityk Konstantyn Karamanlis utworzył najpierw tymczasowy rząd demokratyczny. Od wolnych wyborów 17 listopada 1974 roku Grecja stała się republiką parlamentarną. Najwyższym organem jest parlament (vouli). W czerwcu 1975 roku weszła w życie nowa konstytucja grecka. Oficjalna nazwa państwa brzmi teraz Republika Grecka (Helleniki Demokrat[a). Kraj jest podzielony na 10 regionów administracyjnych (diamerismata). Dochodzą do nich, jako okręgi samodzielnie zarządzane, aglomeracja Aten i republika mnichów — Athos. Regiony dzielą się na okręgi (nomos), a   te z kolei na mniejsze jednostki administracyjne (eparchia). Na czele władz okręgu stoi nomarch (prefekt).

Wakacje w Grecji, wolne dni i święta

Oficjalnymi świętami są: 1 stycznia (Nowy Rok), 6 stycznia (Trzech Króli), tzw. poniedziałek zapustny (Kathară deftćra) — zawsze na 7 tygodni przed terminem ortodoksyjnej Wielkanocy, 25 marca  (Dzień Niezawisłości upamiętniający uwolnienie spod panowania Turcji), ortodoksyjny Wielki Piątek, Wielka Sobota, niedziela i poniedziałek wielkanocny (dni te przypadają zazwyczaj w innym terminie niż w innych krajach, ponieważ Wielkanoc w kościołach ortodoksyjnych jest obchodzona wg kalendarza juliańskiego), 1 maja, Zielone Świątki (dokładnie 50 dni po ortodoksyjnej Wielkanocy), Wniebowstąpienie (15 sierpnia), 28 października (święto narodowe zwane również óchi — po grecku „nie” — przypomina ono o negatywnej odpowiedzi na włoskie ultimatum z 1940 r. w sprawie bezwarunkowej kapitulacji, czczone mszami i paradami wojskowymi), pierwszy i drugi dzień Bożego Narodzenia. Ateny obchodzą ponadto 3 października święto swego patrona Św. Dionizego Areopagity.

 Punktem szczytowym karnawału jest niedziela przed poniedziałkiem zapustnym. W Atenach — zwłaszcza w Plăce -—-- odbywają się wtedy pochody. Najbardziej znany jest karnawał w Patras.

Najważniejszym świętem kościoła ortodoksyjnego jest nie Boże Narodzenie, lecz Wielkanoc. W Wielki Piątek odbywa się w Atenach procesja rozpoczynająca się przy Dużym Metropolis. Z niedzieli na poniedziałek wielkanocny o północy świętuje się w kościołach zmartwychwstanie Chrystusa. Wierzący udają się do świątyń ze świecami, które są tam zapalane przez kaplanów. O godz. 24.00 dzwony i fajerwerki oznajmiają zmartwychwstanie Chrystusa. Z zapalonymi świecami w dłoniach ludzie udają się do domów.

Zwyczaje i obyczaje nie są w Atenach przestrzegane tak ściśle, jak na prowincji ortodoksyjnej Wielkanocy), Wniebowstąpienie (15 sierpnia), 28 października (święto narodowe zwane również óchi — po grecku „nie” — przypomina ono o negatywnej odpowiedzi na włoskie ultimatum z 1940 r. w sprawie bezwarunkowej kapitulacji, czczone mszami i paradami wojsko6

Zwyczaje i obyczaje nie są w Atenach przestrzegane tak ściśle, jak na prowincji i wyspach, ale w obcowaniu z mieszkańcami należy przestrzegać niektórych reguł.

 Podczas każdego święta składa się wzajemnie życzenia „chrónia pollă („wiele lat” — co należy rozumieć jako życzenie długich lat życia). Urodzin prawie się nie obchodzi, za to zawsze imieniny. Rachunki w restauracjach z reguły nie są wystawiane oddzielnie dla poszczególnych osób przy stole. Nie należy domagać się odmiennego postępowania. Jedna osoba płaci za całość.

Jeżeli Grek zaprasza do domu, należy przyjść zawsze co najmniej kwadrans później niż było to umówione. W zwyczaju jest częstowanie gościa na wstępie miseczką bardzo słodkich owoców (ze słoików) oraz szklanką wody; odmowa jest traktowana jako duży nietakt. Jeżeli Grek zaprasza w tawernie na szklankę lub dzbanek wina, można to spokojnie przyjąć bez rewanżowania się tym samym. Za drobne uprzejmości nie należy oferować nawet niewielkich kwot pieniędzy.

W przeciwieństwie do wielu nacji Grecy zadają obcym pytania o dość osobistym charakterze: o pracę, rodzinę, dochody, poglądy polityczne itp. Nie jest to tylko zwykła ciekawość, lecz oznaka prawdziwego zainteresowania drugim człowiekiem.

Wakacje w Grecji, zwiedzanie Akropolu

Akropol

Symbol Aten i najsławniejszy zabytek Grecji, jest jedynym w swoim rodzaju zespołem wspaniałych budowli o wielkości i historii nie mających sobie równych. Zabytki, stojące na skalnym plateau, są poddawane po dzień dzisiejszy pieczołowitym pracom konserwatorskim, które rozpoczęto przeszło 100 lat temu. Służą one nie tyle odsłanianiu nowych fragmentów i spektakularnym odkryciom, co utrwalaniu budowli znajdujących się na powierzchni. Niemniej jednak odkrycia zdarzają się nadal — przykładem może być rekonstrukcja Propylejów, podczas której znaleziono małą świątynię Nike, wbudowaną przez Turków w bastion. Stwierdzić trzeba jednak, że przeważają prace konserwatorskie, gdyż symbol Grecji jest zagrożony. W ciągu ostatnich 25 lat antyczne budowle ucierpiały w stopniu większym niż w minionych 25 wiekach. W przeszłości Akropol wytrzymał niejeden szturm. Ale to, czego nie zniszczono przez ostatnie przeszło dwa tysiąclecia, udaje się dziś zniszczyć przemysłowi, zanieczyszczeniom powietrza i milionom pielgrzymujących tu rokrocznie turystów. Próbuje się ratować przeżarte spalinami marmurowe statuy loggi kariatyd w Erechtejonie, zastępując oryginalne rzeźby kopiami z włókna szklanego. Wzmocniono także stare mury i poddano kolumny renowacji. Marmurowe schody wyłożone zostały belkami z drewna, zabroniono wchodzenia na stopnie i do wnętrza świątyni. Surowo zabronione zostało podnoszenie z ziemi i zabieranie na pamiątkę kamieni krzemiennych. Obecnie Akropoł upodobnił się do wielkiego placu budowy. Ku zaskoczeniu, podczas prac odkryto wiele oryginalnych fragmentów budowli — np. Partenonu — które obecnie wkomponuje się w stare budowle. W ten sposób możliwe było np. odtworzenie nadproża drzwi Partenonu. Zakończenie prac konserwatorskich nastąpić ma w roku 1995.

Centrum badawcze i konserwatorskie urządzono na południe od Akropolu, w tzw. „Domu Wieśniaczym”, który ateńczycy nazywają Makriagiănni. Znajduje się tam wiele rzeźb, odlewów, dokumentacja poszczególnych faz budowy.

Historia Akropolu

Wzgórze Akropolu (156 m n.p.m.),  wznoszące się około 80 m nad miastem  było zamieszkałe przypuszczalnie już 3  tys. lat p.n.e. Prawdopodobnie w okresie środkowo-helladzkim (1900—1580 p.n.e.)  na Akropolu rozpoczął się kult Ateny zbudowany został pierwszy pałac. W okresie mykeńskim” (ok. 1580—1100 p.n.e.) i ród królewski władający Akopolem panował nad całą Attyką. Z tego okresu zachowały się jedynie fragmenty pałacu oraz potężne-  go muru o wysokości 10 m, który ongiś  otaczał plateau wzgórza, oraz bastion, na którym wybudowano świątynię Nike. Od    roku 800 p.n.e. Akropol stawał się coraz  p.n.e.), bardziej obszarem świętym, pozbawionym świątyni         Nike (432—421 budynków mieszkalnych. Wiodła doń zwykła, prosta brama wejściowa po zachodniej stronie wzgórza, na którym wznosiło się kilka małych świątyń oraz jedna większa zbudowana ok. 600 r. p.n.e.; udało się zlokalizować jej miejsce (fragmenty rzeźby z frontonu znajdują się dziś w Muzeum Akropolis). Prawdopodobnie w roku 590  p.n.e. zbudowana została świątynia Ateny Poliăs (Hekatompedon — świątynia stu stóp). Znajdowała się przypuszczalnie na miejscu dzisiejszego Partenonu (fragmenty frontonu w Muzeum Akropolis). Ponadto zbudowano tu (przypuszczalnie przed dzisiejszym Erechtejonem) tuż po reformach państwowych Solona (594 r. p.n.e.) pierwszą świątynię kamienną Ateny Pallas, patronki miasta. Fragmenty figur frontonowych z malowanego wapienia (poros) zachowały się do dzisiaj i są także przechowywane w Muzeum Akropolis (patrz str. 38). Około 520 r. p.n.e. świątynia ta zastąpiona została przez większą — Starą Świątynię Ateny, spaloną w roku 479 p.n.e. przez Persów i zburzoną w 406 r. p.n.e. Jej  fragmenty są dobrze widoczne do dziś. Wkrótce po całkowitym zwycięstwie nad Persami (467 r. rozpoczęła się odbudowa Akropolu. Używając fragmentów zniszczonej przez Persów świątyni Temistokles zbudował mur północny, Kimon zaś mury po południowej i wschodnie stronie wzgórza. Resztę gruzów pozostawionych przez Persów zasypano. Słynne kory, znajdujące się dzisiaj w muzeum Akropolis znaleziono właśnie pośród tych odłamków, w tzw. Rumowisku perskim. Ponadto – aby uzyskać miejsce pod przyszłe budowle – przysypano ziemią wzgórze w części południowej i północnej. Około 465 r. p.n.e. rozpoczęto budowę nowej świątyni Ateny na miejscu dzisiejszego Partenonu. Była ona nieco dłuższa i węższa od niego. Budowa postępowała pomyślnie, ale tylko do czasu ustawienia najniższych  bębnów kolumn, widocznych dziś niekiedy jako fragmenty muru bądź rozsypanych po wzgórzu. W 456 r. p.n.e. Perykles przedłożył zgromadzeniu ludowemu nowy plan całkowitej odbudowy Akropolis i przy współpracy najwybitniejszych artystów owych czasów niezwykle szybko ukończono budowę Partenonu (447—438 p.n.e.), Propylejów (437—432 p.n.e.) i Erechtejonu (421—406     p.n.e.). Wszystkie te budo wle powstały   zatem w ciągu tylko czterdziestu lat. W czasach rzymskich zbudowano w południowej części Partenonu jeszcze jedną, okrągłą, świątynię Romy i Augusta (27 r. p.n.e.). Przypuszczalnie w VI wieku przebudowano Partenon i Erechtejon na kościoły chrześcijańskie. Od 1458 roku Akropol był zajęty przez Turków, którzy wybudowali w Partenonie swój meczet, a Erechtejon zamienili w harem. W 1640 r. eksplozja założonego przez Turków magazynu prochu zniszczyła w znacznym stopniu Propyleje. W 1687 r. podczas oblężenia przez  Wenecjan Turcy zniszczyli świątynię Nike, aby z jej elementów zbudować ba stion. W tym samym roku granat odpalony ze Wzgórza Philópapposa uszkodził w znacznym stopniu stopnie Partenonu. Na początku XIX wieku ambasador brytyjski -— Lord Elgin — za zgodą sułtana tureckiego przetransportował cenne dzieła sztuki z Akropolu do Londynu. Można je dziś oglądać w British Museum — znajduje się tam 15 metop z części południowej, fragmenty „fryzu panatenajskiego” i liczne fragmenty rzeźb pól szczytowych frontonu Partenonu, a także jedna kora i jedna kolumna Erechtejonu oraz fragmenty fryzu ze świątyni Nike. Rząd Grecji od jakiegoś czasu żąda zwrotu tych zabytków. Tuż po  ogłoszeniu niepodległości Grecji  (w r. 1830) rozpoczęto oczyszczanie i odbudowę Akropolu. W 1842 r. zburzono meczet wybudowany przez Turków w Partenonie. W 1852 r. Francuz Beulć odkrył ukrytą pod tureckimi umocnieniami bramę wejściową nazwaną obecnie jego imieniem.

Zwiedzanie Akropolu

Idąc od strony wejścia na Akropol w górę, widzimy najpierw po lewej stronie Bramę Beulćgo [A] z czterema czworoką nymi wieżami obronnymi, zbudowaną dopiero w czasach późnorzymskich, za cesarza Waleriana (252—260). Zniszczone w dużym stopniu schody marmurowe prowadzące stąd do Propylejów są zapewne o kilka dziesięcioleci starsze.  

Przed skrzydłem północnym Propylejów potężny piedestał marmurowy [BI z 2. wieku p.n.e. Od 27 r. p.n.e. stały na nim 4-konny zaprzęg Agryppy, posągi zięcia oraz współregentów cesarza Augusta. Na cokole stała poprzednio kwadryga Eumenesa II z Pergamonu (197—159 p.n.e.). Zanim przejdziemy przez Propyleje, zwróćmy się w prawo ku świątyni Nike.

Świątynia Nike Mała budowla (5,7 x 8,3  m), wzniesiona z marmuru pentelickiego w latach 432—421 p.n.e. przez Kallikratesa. Zniszczona przez Turków w roku 1687 została poddana pracom rekonstrukcyjnym w latach 1835—1842 i ponownie 1935—1939. W celli, jedynym pomieszczeniu świątyni, stał przedmiot kultu Ateny Nike: „Bogini Zwycięstwa Atena” z hełmem w lewej i owocem granatu w prawej ręce. Pod kratą na podłodze celli znajdują się fragmenty bastionu mykeńskiego i archaicznego ołtarza z VI w. p.n.e.

  Najlepiej zachowane fragmenty rzeźbionego fryzu otaczające całą świątynię zostały przetransportowane przez Lorda Elgina do Londynu (do dziś miejsce oryginałów zajmują odlewy cementowe). Na miejscu pozostały jednak spore fragmenty, szczególnie fryzu wschodniego („Zebranie bogów”) ponad wejściem. Pozostałe fryzy (trudne dziś do rozpoznania) przedstawiają sceny z wojen perskich, a nie — jak zazwyczaj — z mitologii.

Taras świątyni był ongiś otoczony z trzech stron marmurową balustradą o wysokości 1 m, ozdobioną po stronie zewnętrznej wspaniałymi płaskorzeźbami bogiń zwycięstwa (fragmenty w Muzeum Akropolis, patrz str. 38). To właśnie stąd miał się rzucić w przepaść legendarny król Egeusz, gdy jego syn Tezeusz zapomniał rozpiąć biały żagiel, mający być sygnałem zwycięstwa nad Minotaurem. Z tarasu świątyni rozpościera się — zwłaszcza pod czas zachodu słońca — piękny widok na morze.

Propyleje [DI. Wywołująca duże wrażenie brama wejściowa została zbudowana z marmuru pentelickiego przez Mnesiklesa w latach 437—432 p.n.e., a więc po ukończeniu Partenonu, a przed rozpoczęciem budowy świątyni Nike, na miejscu starej bramy. Zniszczone znacznie w roku 1640 Propyleje zostały poddane rekonstrukcji w latach 1909—1917 i ponownie po II wojnie światowej.

W części środkowej po stronie zachodniej mieści się 6 potężnych kolumn doryckich, kiedyś mierzących 8,80 m wysokości, a w prawym rogu dwa rzędy (po 3) kolumn jońskich, z których każda ma ponad 10 m wysokości. W skrzydle północnym z trzema kolumnami doryckimi o wysokości 5,85 m mieści się Pinakoteka, w której wystawione były święte wizerunki. Skrzydło południowe zostało wybudowane z mniejszym rozmachem ze względu na świątynię Nike i pozostałości muru pelazgijskiego [El.

Przemierzając Propyleje widzimy w części wschodniej rząd sześciu kolumn doryckich. Tuż po prawej stronie od wejścia znajdowało się miejsce kultu Ateny Hygiei (bogini zdrowia). Przed stojącą po prawej stronie kolumną narożną widzimy marmurowy cokół w kształcie półkola, na którym dawniej stał posąg bogini. Około 2,5 m przed cokołem widoczna jest kwadratowa podbudowa ołtarza. Kilka wykutych w skale stopni wiedzie do Brauronionu (po prawej) [F], miejsca kultu Artemidy Brauronii, patronki kobiet. Zaraz za podejściem do Brauronionu stała z lewej strony kwadryga z brązu [Gl z 506 r. p.n.e., a kilka metrów dalej z lewej strony Atena Prómachos — słynny posąg dłuta Fidiasza. Był to pomnik z brązu, przedstawiający tzw. „Atenę wojującą w pierwszym szeregu”, który ponoć miał około 9 m wysokości.

Po prawej stronie „świętej drogi” (wiodącej od Propyleji do Partenonu) fragmenty miejsca kultu Ateny Ergane (Ateny pracującej) [I] i Chalkoteka [JI, w której przechowywane były wota.

Zmierzamy dalej „świętą drogą” wiodącą stroną północną Partenonu. Obok 7. kolumny świątyni widzimy napis w skale, otoczony kratą. Informuje on, że miejsce to zastrzeżone było dla Ge Karpophoros — czyli bogini płodnej ziemi.

Zwiedzanie Akropolu, Partenon

Świątynia zbudowana w latach 447—-438 p.n.e. jest piękna nawet jako ruina. Niemniej trzeba bogatej wyobraźni, aby móc zrekonstruować sobie jej stan poprzedni. Zniknęły bowiem z niej prawie wszystkie ozdoby, rzeźby, żywa kolorystyka całej budowli, girlandy z brązu i złocone tarcze, kasetonowe sufity i marmurowa podłoga. Do dziś zachowała się jedyna w swoim rodzaju harmonia tej budowli, którą zawdzięcza znakomitym twórcom — architektom Iktionosowi i Kallikratesowi oraz rzeźbiarzowi Fidiaszowi. Uda-  ło się im w niezwykle artystyczny sposób harmonijnie połączyć elementy doryckie i jońskie oraz nadać potężnej świątyni lekkość poprzez mało widoczne skrzywienie wszystkich linii pionowych i poziomych: stopnie platformy stylobatu są lekko wybrzuszone ku górze, a wszystkie kolumny są lekko (na 7 cm) pochylone ku wnętrzu świątyni, tak że budowla lekko zwęża się ku górze.

Świątynia stoi na trzystopniowej, marmurowej platformie o długości około 72 m oraz szerokości 34 m. Rząd kolumn zewnętrznych składa się z 46 kolumn doryckich, wysokich prawie na 10,5 m, z czego po osiem znajduje się po stronie fasady (poprzecznej). Ponad architrawem świątynia otoczona jest doryckim fryzem, 41 spośród istniejących dawniej 92 metop znajduje się na swym pierwotnym miejscu, niestety są bardzo uszkodzone. Rozmieszczone są po 14 w części wschodniej i zachodniej, 12 w części północnej i jedna w południowej (15 znajduje się w British Museum i po jednej w Muzeum Akropolis i Luwrze).

Na metopach w części północnej były przedstawione spotkania bogów i sceny z wojny trojańskiej, w części wschodniej walki bogów z gigantami, metopy w części południowej ukazywały walki Lapitów i Ateńczyków z centaurami, a w części zachodniej (silnie zniszczone) walki Ateńczyków przeciwko Persom. Do dziś nie zachowało się prawie nic z bogatego wystroju rzeźbiarskiego obu frontonów. We wschodnim polu frontonowym przedstawiono narodziny Ateny (z głowy Zeusa), w części zachodniej walkę Ateny z Posejdonem o Attykę (rekonstrukcja w Muzeum Akropolis — sala VII, patrz str. 40). Większość zachowanych fragmentów znajduje się w Londynie, a pojedyncze egzemplarze w Muzeum Akropolis.

Krótsze ściany wnętrza świątyni były ograniczone rzędami (po sześć) kolumn, dłuższe natomiast tworzył jednolity mur.  Całe wnętrze budowli było otoczone fryzem jońskim o długości około 160 m i wysokości 1, metra, przedstawiającym pochód panatenajski. Co cztery lata Atena na fryzie otrzymywała nowy strój (peplos). Oryginalne części wystroju zachowały się jedynie na swych pierwotnych miejscach w części zachodniej. Pozostałe fragmenty przechowywane są w Muzeum Akropolis, w Londynie i Paryżu.

Zarówno fryz dorycki (zewnętrzny), jak(wewnętrzny) nie były pomyślane dla ludzi, lecz dla bogów. Z powierzchni ziemi nie były widoczne i nie można było – tak jak nie można do dziś podziwiać ich piękna. Dla ludzi przeznaczony był posąg Ateny Partenos, stojący w celli w centralnym pomieszczeniu świątyni.

Stopnie w części wschodniej prowadzą przez oba rzędy kolumn do przedsionka zwanego pronos oraz pomieszczenia głównego. Był on podzielony kolumnami doryckimi na trzy nawy. W nawie środkowej stał posąg Ateny Partenos. Wykonał go Fidiasz. Drewniany trzon figury o wysokości 12 m całkowicie pokrywała złota, kuta blacha i kość słoniowa. Posąg poświęcony został w 438 r, p.n.e. w obecności Peryklesa. Kopia posągu (oryginał został prawdopodobnie w V w. n.e. przetransportowany do Konstantynopola i tam spłonął) znajduje się w Muzeum Narodowym.

Wakacje w Grecji, zwiedzanie Aten

Trasa zwiedzania Aten, zwiedzanie centrum od placu Sytagma do placu Omonia.

Nowoczesna część miasta, w której znajduje się większość hoteli, stanowi pierwszy punkt styczności turystów z Atenami. Swoje oblicze zawdzięcza głównie XIX w. W ostatnich latach wzniesiono tu wiele  nowoczesnych budynków, które odebrały tej dzielnicy ów prawie barokowy charakter, jaki zawdzięcza królowi Otto nowi I (1832—1862), z dynastii Wittelsbachów.

Centrum Aten tworzą place Syntagma (Konstytucji) i Omónia (Zgody), połączone ze sobą dwiema ruchliwymi ulicami: Odós Stadiou i Odós El. Venizćlou (znana także pod dawną nazwą Panepistimion — Uniwersytecka).

Plac Syntagma

Tu biorą początek dwie inne ważne arterie: prowadząca na Plăkę Odós Ërmou (ul. Hermesa) oraz wiodąca na wschód, ku eleganckiej dzielnicy Kolonăki, Leofóros Vasilissis Sofias (Bulwar Królowej Zofii). Tutaj też znajdują się najlepsze hotele ateńskie: „Grande Bretagne” (zbudowany jako dom prywatny w roku 1862, a od roku 1874 będący jednym z bogatych w tradycję hoteli europejskich) oraz „King George” (również pełen tradycji). Na placu znaleźć można także cieniste kawiarnie odwiedzane głównie przez turystów.

Pl. Syntagma stanowi centrum turystyczne nie tylko za sprawą licznie tu reprezentowanych przedstawicielstw towarzystw lotniczych oraz żeglugowych, restauracji i kawiarń, lecz także dlatego, iż stąd wiodą trasy ku najsłynniejszym zabytkom (łatwym do osiągnięcia pieszo lub za pomocą jednego tylko środka komunikacji miejskiej). Jest to także centrum polityczne. Strona wschodnia placu jest zamknięta neoklasycystycznym budynkiem greckiego parlamentu, obok znajduje się Minister stwo Spraw Zagranicznych; z tejże strony przylega do placu dzielnica dyplomatyczna. Przy Leofóros Vas. Sofias i jej bocznych ulicach mieści się większość ambasad.

Stary Zamek.

Zbudowany w latach 1834—1838 przez monachijskiego architekta Fryderyka von Gaermera dla króla Ottona I. Dziś służy jako budynek parlamentu (Vońli). Na placu przed budynkiem evzoni ubrani w krótkie, białe spódnice, układane w fałdy, czarne, haftowane bolerko i czerwone kepi. Ci młodzi żołnierze trzymają straż przy skromnym Grobie Nieznanego Żołnierza (zmiana warty co 2 go-dziny). W ich uniformach żyje tradycja greckich strojów ludowych. Idąc Odós Sta diou w stronę pl. Omónia przechodzi się przez pl. Kolokotróni, na którym stoi posąg konny Kolokotrónisa (1770—1843), jednego z greckich bohaterów wojny o niepodległość.

Narodowe Muzeum Historyczne

Mieści się w starym budynku parlamentu, wybudowanym w roku 1871; ekspozycja dokumentów z nowszej historii Grecji, przede wszystkim z czasów wojny o wolność w lałach 1821—1830 (warte obejrzenia wspomnienia Lorda Byrona, akwarele ilustrujące bitwy historyczne oraz obrazy przedstawiające wodzów walk o wolność: Kolokotrónisa, Makrogiannisa, Karaiskăkisa i innych). Nieco dalej, na pl. Klafthmónos (z lewej) stoi kościół bizantyjski poświęcony św. Teodorom —  Agii Theódori. Po chodzi z ok. 1070 r. Warte obejrzenia są jego piękne portale z łukami w kształcie podków oraz ornamentowane płyty gliniane. Na tym samym placu, w jednym ze starych pałaców (posesja Paparigopońlou 7), odbudowanym wg oryginalnych planów, mieści się Muzeum Miasta Ateny. W budynku tym mieszkał w latach 1836—1842 król Otto I i królowa Amalia. Dziś znaleźć w nim można pamiątki po parze królewskiej, stare plany architektoniczne Aten oraz makietę miasta z roku 1842.

Do pl. Omónia podążyć można dwoma drogami: wzdłuż Odós Stadiou lub Odós El. Venizćlou. Ten drugi wariant jest znacznie ciekawszy, choć wymaga cofnięcia się w stronę pl. Syntagma. Wędrując ulicą Venizćlou w stronę pl. Omónia najpierw mija się po prawej stronie (między przecznicami Amerikas i Omirou) dom, w którym mieszkał Henryk Schliemann [5]. Jeszcze do niedawna działał w nim sąd (areopag). Willa zbudowana w latach 1878—1879 przez E. Zillera jest obecnie remontowana. Ma zostać w niej zorganizowane muzeum numizmatyczne. Idąc dalej mijamy katedrę [6]. Wzniesiona została przez Ludwiga von Klenze w 1887 r.

Plac Omónia

Najważniejszy i najbardziej ruchliwy plac w północnej części miasta. Ma nieco bardziej swojskie oblicze niż otoczony eleganckimi hotelami, kawiarniami, promieniujący międzynarodową atmosferą pl. Syntagma. Tu w podziemiach znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej wiodącej do Pireusu i Kifisii. Od pl. Omónia i w jego pobliżu rozpoczynają się liczne ważne arterie, m.in. wiodące na północ, do Archeologicznego Muzeum Narodowego, zob. str. 48 i nast.), ulice: 3 Września oraz 28 Października (ongiś Patission). O kilka minut drogi w kierunku południowym leży pl. Kotziă z wieloma ulicznymi kafejkami,

Akademia Nauk w Atenach

Wybudowana w latach 1859—1885 na koszt austriackiego barona von Sina wg projektu duńskiego architekta Hansena. Jest to jedna z najbardziej udanych budowli XIX-wiecznych w Atenach.

Uniwersytet w Atenach

Wznosi się w sąsiedztwie Akademii Nauk. Wybudowano go w latach 1837—1852 z datków Greków mieszkających poza granicami kraju. Jego twórcą jest również Hansen. Budowla nosi znamiona wzorców niemieckich. Uczelnia ma 5 wydziałów.

Biblioteka Narodowa w Atenach

W budynku z marmuru pentelijskiego wybudowanym w roku 1891 przez Hansena mieszczą się zbiory biblioteki uniwersyteckiej , liczące ponad milion voluminów i cennych rękopisów (w tym dwie księgi Ewangelii z Xi XI w.)

Ulica El. Venizćlou kończy się na ruchliwym placu.

Trasa zwiedzania Aten, Ogród Narodowy Olimpiejon Stadion

Podczas przechadzki tą trasą można uzy skać pierwsze wyobrażenie o zabytkach an- tycznych w centrum miasta. Naprzeciwko pl. Syntagma, obok parlamentu [ znajduje się wejście do dużego ogrodu.

Ogród Narodowy

Został założony dzięki królowej Amalii. Na 158 tys. m2 rośnie 519 gatunków roślin — w tym 102 gatunki rodzime. Cienisty ogród tworzy oazę wypoczynku, szczególnie podczas upalnych dni lata. Neoklasycystyczny Zappion (dar A. Zappasa) zbudowany przez  Zillera w południowej części Ogrodu Narodowego — w Parku Zappion — służy jako miejsce zmieniających się wystaw.

Tuż obok Ogrodu Narodowego, w kierunku wschodnim, przy ul. Heroda Attyka  (Iródou Attikou) znajduje się uroczy,   strzeżony przez evzonów Zamek Królewski ] (dziś siedziba prezydenta państwa),  a nieco dalej na północ koszary evzo nów.

Jeżeli skierujemy się od Zappionu na poludnie, to przez Leofóros Ołgas (Bulwar Olgi) w prawo dotrzemy do Łuku Hadriana i *Olimpiejonu.

Łuk Hadriana

Ta budowla, stworzona przez Ateńczyków w 2 w. n.e. ku chwale rzymskiego cesarza Hadriana, ongiś dzieliła starówkę od nowej , zbudowanej za Hadriana części Aten. Wskazują na to epigrafy — po stronie Akropolu widnieje: „To Ateny, stare miasto Tezeusza”, po stronie zaś Olimpiejonu: „To miasto Hadriana, a nie Tezeusza”. Budowlę ukończono prawdopodobnie w latach 131—132, kiedy cesarz poświęcił Olimpiejon.

Olimpiejon

Już ok. 515 r. p.n.e. rozpoczęto zaplanowaną przez Pizystrata  świątynię Zeusa Olimpijskiego, pozostała jednak niedokończona. Dalsze prace pod jęto ok. roku 175 p.n.e. na rozkaz syryjskiego króla Antiochusa IV, który w ten sposób chciał podkreślić przyjaźń żywioną do Ateńczyków. Jednak śmierć władcy  w 163 r. p.n.e. przerwała budowę i dopiero za cesarza Hadriana podjęto prace nad jej ukończeniem. Cesarz poświęcił świątynię w 131 lub 132 r. n.e. w czasie obchodów  otwarcia igrzysk panhelleńskich. Tym samym Olimpiejon był najdłużej budowaną świątynią ateńską. Z rozkazu cesarza ustawiono dwa posągi: Zeusa Olimpijskiego oraz podobiznę imperatora (tj. Hadriana). Na północ od propylejów do dziś zobaczyć można liczne potężne kolumny z tej świątyni.

Portyk wiodący na obszar świątyni został zrekonstruowany w dolnej części. Tuż za nim, po prawej stronie widać resztki muru z czasów Temistoklesa (ok. 490 r. p.n.e.). Odkryto tam także mury trójnawowej bazyliki z V w.

Taras świątyni ma wymiary 206 x 130 m, otacza go mur oporowy ze 100 przyporami. Ze swymi 108 m długości i 41 m szerokości był Olimpiejon największą świątynią miasta i jedną z najpotężniejszych w całym państwie. Spośród 104 korynckich kolumn (każda o długości 17,25 m) 15 stoi na swych pierwotnych miejscach. Marmurowe bębny jednej z kolumn leżą na ziemi.

Po północnej stronie muru oporowego leżą ruiny domów greckich (przebudowanych za panowania Rzymian) oraz rzymskiej łaźni z zachowanym fragmentem mozaikowej podłogi. Z muru znajdującego się w południowej części tarasu rozciąga się widok na niedostępny dla turystów teren wykopaliskowy Ilissós (rzeka Ilissós spływa  Hymćttos i wpada do zatoki Phăleron). W miejscu tym ongiś znajdowały się ponoć ważne budynki użyteczności publicznej. Na domniemanym miejscu źródła Kallirrhoe stoi dziś bizantyjski kościół Agia Fot[ni. Wędrując ponownie wzdłuż Leofóros Olgas, minąwszy po lewej Zappion wkrótce docieramy do stadionu.

Stadion

Zbudowany na nowo ok.  1895 r. (koszty pokrył Avćrof — majętny Grek), znajduje się dokładnie w miejscu, gdzie stał stadion zbudowany przez Likorgosa w 330 r. p.n.e., na którym ongiś odbyły się zawody panateńskie i stąd właśnie pochodzi jego nazwa — Panathenóikon. W 1896 r. odbyły się tu pierwsze nowożytne zawody olimpijskie. Stadion mieści 70 tys. widzów. Stąd udać się można w kierunku południowym — na pierwszy cmentarz ateński, gdzie (na wzniesieniu wejściem) znajdują się groby H. Schliemanna (1822— —1890) i archeologa Adolfa Furtwăngera (1853—1907). Warto zobaczyć ten spokojny cmentarz.

Trasa zwiedzania Aten, Plaka północna

Plăka (słowo to znaczy „płaska ” ) — sta rówka ateńska — leży u stóp Akropolu, a jej główna część znajduje się na północnym zboczu tego wzgórza. W części zachodniej ograniczona jest agorą, w północnej przez zdążającą do pl. Syntagma ul. Ermou, w części wschodniej sięga aż do Leofóros Amălias. Wąskie, pełne zaułków uliczki wpisane w pejzaż wznoszą się schodami ku wyżej położonym częściom dzielnicy. Najwyżej na zboczu leży dzielnica Anaphfotika, która nazwę swą zawdzięcza uciekinierom z Anăfii, osiedlającym się tu głównie po roku 1922, ale częściowo także już za czasów króla Ottona I. Charakterystyczne jedno- i dwupiętrowe domy, zbudowane wokół podwórka bądź posiadające małe ogródki, pochodzą głównie z połowy XIX w. Wiele z nich chyli się ku upadkowi.

W minionych latach ranga Plăki zmalała, jej funkcje ograniczyły się do roli dzielnicy rozrywkowej Aten — szczególnie wieczorem odnosi się wrażenie, że w każdym domu mieści się tawerna, a wszystkie lokale podzielić można według kryterium:  „głośno”, „głośniej” i „najgłośniej”. Obecnie — przez wprowadzenie zakazu używania głośników, urządzania dyskotek oraz zakazu parkowania na znacznym obszarze tej dzielnicy (duża część Plăki dostępna jest tylko dla ruchu pieszego lub wiodą przez nią ulice jednokierunkowe) — położono kres hałasowi. Mimo licznych rzesz  turystów, Plăka zachowuje koloryt lokal-  ny. Znajdują się tu liczne zabytki, przede wszystkim z czasów rzymskich i bizantyjskich.

Spacer po północnej Plăce najlepiej zacząć od południowo-zachodniego narożnika pl. Syntagma. Podążając wzdłuż ulicy Mitropolos mija się po lewej stronie mały kościół bizantyjski, który zgrabnie wkomponowany został w filary nowoczesnego budynku sklepowego. Nieco dalej dochodzimy do pokaźnej budowli sakralnej. 

Duże Metropolis

Potężny budynek głównego ortodoksyjnego kościoła miasta powstał w latach 1840—1855. Przy budowie włączono w jej obręb część starszych kościołów i kaplic. Wnętrze warte zwiedzenia ze względu na bogate zdobnictwo. Duże Metropolis zdominowało swego mniejszego imiennika.

Małe Metropolis

Budowane w XI i XII wieku (11,5 m długości oraz 7,5 m szerokości). Bywa nazywane Panag[a Georgep[koos. Należy — także z powodu harmonijnych proporcji — do najpiękniejszych budowli bizantyjskich miasta. Na szczególną uwagę zasługują antyczne i bizantyjskie płaskorzeźby marmurowe na ścianach zewnętrznych (m.in. na fasadzie krzyż bizantyjski między dwoma lwami oraz — nad wejściem — fryz z I w. p.n.e., przedstawiający kolejne dni świąteczne).

Idąc ulicą Pandrósou skręcamy w lewo w drugą przecznicę — Mnissiklćous a potem w drugą w prawo — Diogćnous. Wkrótce stajemy przed agorą znajdującą się przy Eolou.

Rzymska Agora

Najpierw dostrzega się „Wieżę Wiatrów” — ośmioboczną budowlę marmurową o wysokości 12 m. Zamyka ona ulicę Ajola (Eola), nazwaną tak od boga wiatrów. Budowla powstała prawdopodobnie ok. 40 r. p.n.e. Początkowo umieszczono w niej zegar wodny, skonstruowany prawdopodobnie przez syryjskiego astronoma Andronikosa z Kyrros. Na częściach zewnętrznych znajdowały się zegary słoneczne. Ich pozostałości dostrzec można poniżej fryzu reliefowego, na którym przedstawiono osiem stron świata wraz z uosabiającymi je bogami wiatrów: Boreaszem na północy, Kaikiasem na północnym wschodzie, Apeliotesem na wschodzie, Eurosem na południowym wschodzie, Notosem na południu, Lipsem na południowym zachodzie, Zefirem na zachodzie i Argestesem (Skironem) na północnym zachodzie. Chorągiewka na dachu pokazuje kierunek wiejącego wiatru. Bezpośrednio za wieżą w kierunku zachodnim rozpościera się właściwa agora, rynek o długości 112 m i szerokości 96 m, pochodzący także z I w. p.n.e. Był on otoczony ze wszystkich stron przez kolumnady, za którymi w części południowej i wschodniej znajdowały się sklepy i magazyny. Zostały one zbudowane w II w. n.e., za Hadriana.

Na rynek wchodzi się przez bramy od stro- agory, na rogu Odós Ëolou, zachowała się ny wschodniej i zachodniej. Z napisu na .). bramie zachodniej (10 r. p.n.e.) wynika, że Agoró Atene Archegetis” została poświęcona Atenie Rządzącej. Meczet Fetiye Djami (XV w.) przeznaczony został na magazyn Z Medresy leżącej poza obszarem jedynie brama (1721 r.)

Nieco dalej w kierunku północnym, na „rogu ulic Ëolou i Pandrósou znajduje się wejście do Biblioteki Hadriana..

Biblioteka Hadriana

Zespół budowli, podwórzec o wymiarach 122x82 m, otoczony 100 kolumnami, z dużym zbiornikiem wody w środku, jest podobny do Rzymskiej Agory. Biblioteka zajmowała część wschodnią budowli podarowanej Atenom około 132 r. n.e. przez cesarza Hadriana. Nad wschodnim krańcem zbiornika wodnego powstała w IV wieku czterokątna budowla, zapewne czytelnia. Została ona zastąpiona przez kościół Megăli Panag[a, z którego zachowały się widoczne do dziś kolumny i filary.

Skręcamy w lewo ul. Pandrósou i udajemy się na pl. Monastirăki (stacja metra Monast[ri), od którego prowadzi w kierunku północnym (do pl. Omónia) ul. Athinas (Ateny), przy której znajduje się wiele hal targowych. Naprzeciw stacji metra stoi jeden z niewielu zachowanych budynków pochodzących z okresu tureckiego v —- tzw. Djami tou Bazarou. Napis nad drzwiami podaje rok budowy — 1759. Ongiś mieściło się w meczecie muzeum sztuki ludowej (dziś sala wystawiennicza dla wyrobów ceramicznych), które obecnie znajduje się na ul. Kidathinćon 17. Do pl. Syntagma można powrócić przez ul. Ermou (Hermesa). Mijamy wtedy znajdujący się w połowie drogi kościół bizantyjski Kapnikarća.

Kapnikarća

Pochodzi z XI w. Północna nawa boczna została dobudowana w XVII w. Jest połączona z budowlą pierwotną przedsionkiem (exonarthex). Freski (XIX w.) we wnętrzu mają charakter neobizantyjski.

Przechodząc przez Plăkę trasą wiodącą wzdłuż północnego podnóża Akropolu trzeba koniecznie zwiedzić także i te zabytki: kościół Agios Ioannis Theológos (XII w.), którego kolumny utrzymujące kopułę mają rzymskie kapitele, i położony nieco dalej w kierunku zachodnim (przy Odós Thólou 5) dom, będący niegdyś rezydencją rodziny Kleănthis. Mieścił się w nim w latach 1830—1841 pierwszy Uniwersytet Ateński. Po prawej stronie wznosi się piękny kościół bizantyjski Metamórphosis [231 z XIV w. Jako ołtarz służy w nim antyczna głowica kolumny. Tuż obok, na rogu ulic Theorias i Pănos, w wyremontowanym domu klasycystycznym znajduje się Muzeum Kanellópoulosa [24]. Mieści się w nim wspaniały zbiór prywatny przemysłowca Kanellópoulosa: ikony (XIV—XIX w.), zabytki sztuki z Cyklad, ceramika kreteńska (VIII—VII w. p.n.e.) i inne piękne egzemplarze ceramiki z czasów archaicznych i klasycznych.

Trasa zwiedzania Aten, Plaka południowa

Południowa część Plăki rozciąga się na południowym stoku Akropolu. Punktem wyjścia dla tras wycieczkowych jest pl. Syntagma. Podążając w kierunku południowym ul. Filellinon po lewej stronie, na rogu ul. Nikodimou ukazuje się Kościół Rosyjski.

Kościół Rosyjski (Agios Nikodîmos lub Sotira Nikodtmou)

Ukończony w 1044 r. jest jednym z najstarszych kościołów w Atenach. Podczas wojen wyzwoleńczych został bardzo zniszczony. Po zakupieniu go przez rosyjskiego cara i oddaniu w 1847 r. rosyjskiemu Kościołowi ortodoksyjnemu został w r. 1855 wspaniale odbudowany (do tego czasu msze rosyjskie odbywały się w kościele Sot[ra tou Kottăki na ul. Kidathinćon, zaraz po prawej stronie, budowli sakralnej z kopułą krzyżową, wzniesionej w XIII w. i później przebudowanej na trzynawową bazylikę). Kościół Rosyjski jest podobny w założeniu do kościoła klasztornego Ósios Lukăs.

Niedaleko stąd, na końcu Filellfnon, u zbiegu z Leof. Amălias, stoi kościół anglikański St. Paul z roku 1843.

Przy Leof. Amălias, naprzeciwko Bramy Hadriana (p. str. 26), bierze początek Lysikrătous (ul, Lizykratesa), wiodąca w kierunku północno-zachodnim, do Plaki. Mijając kościół bizantyjski Agia Ekaterini (z XIII w.) dochodzimy do pomnika Lizykratesa.

Pomnik Lizykratesa

Dobrze zachowany, marmurowy, mierzący 6,5 metra. Pochodzi z 334 r. p.n.e. i miał niegdyś ustawiony trójnóg z brązu na zachowanym do dziś kwiatonie z liści akantu. Pomnik poświęcony Lizykratesowi za zwycięstwo finansowanego przez niego chóru (bogaci mężczyźni, którzy finansowali chóry, nazywali się choregami), a otrzymane przez nich nagrody otaczały Odos Tripodon. Piękna rotunda wydaje się na pierwszy rzut oka być ozdobiona kolumnami koryckimi. W rzeczywistości chodzi jednak o półkolumny połączone ze sobą płytkami marmurowymi. 25-centymetrowy fryz przedstawia Dionizosa i tyrreńskich piratów,-którzy chcą go uprowadzić— za co zamienieni zostają w delfiny.

Przez Vironos (ul. Byrona) i Dionisiou Areopagitou (ul. Dionizosa Areopagity), która prowadzi z Olimpiejonu do Akropolis, dochodzimy do starożytnego teatru.

Teatr Dionizosa

Historia teatru sięga VI w. p.n.e., kiedy to założono tu świątynię Dionizosa. Swą dzisiejszą formę zyskał przede wszystkim w czasach rzymskich (III—I w. p.n.e.). Tu odbywały się premiery dzieł Ajschylosa, Sofoklesa, Arystofanesa, Menandra i Eurypidesa. W roku 534 r. p.n.e. Tespis wystawił tu swą pierwszą tragedię. Zaraz za wejściem, z prawej strony stoi piękny okrągły ołtarz Dionizosa [a] (II wiek p.n.e.), a z lewej fragmenty nowej świątyni Dionizosa [b] (ok. 420 r. p.n.e.).  Jej wzniesienie było konieczne, kiedy orchestron [c], właściwa scena, został oddzielony od miejsca kultu Dionizosa ze starą świątynią [d] przez dom teatralny [e] z kolumnowym przedsionkiem [f]. Na uwagę zasługują bardzo piękne rzymskie rzeźby (I w. n.e.) na prosecenium, z którego zachowało się tylko prawe skrzydło.

W orchestronie, pomieszczeniu między domem teatralnym a ławami dla widzów (78 rzędów), znajduje się duży romb, który świadczy, że znajdował się tu ołtarz Dionizosa. Pośrodku najniższego rzędu stoi ozdobiony pięknymi płaskorzeźbami fotel-siedzisko kapłana Dionizosa, a nieco wyżejżej w prawo — siedzisko (tron?) cesarza. Hadriana. Z najwyższej części teatru Dionizosa docieramy do antycznej groty [g], w której znajduje się teraz kaplica „Madonny z Groty”

Asklepiejon

Miejsce kultu boga Asklepiosa (łac. Eskulapa). Składało się z dwóch oddzielonych od siebie części: nowszej (ok. 350 r. p.n.e.), do której wchodzimy najpierw — z portykiem 0 17 kolumnach, ołtarzem i grotą, w której bije źródło, oraz części starszej (ok. 420 r. p.n.e.), po stronie wschodniej (tylko niewielkie fragmenty). Poniżej Asklepiejonu teatr Dionizosa był połączony kolumnadą, z Odeonem Heroda Attyka.

Kolumnada Eumenesa

Ta — widoczna jedynie z dołu — dwupiętrowa hala kolumnowa o długości 163 m została zbudowana przez króla Pergamonu Eumenesa II (197—159 r. p.n.e.).

Odeon Heroda Attyka

Zbudowany w 160 r. n.e. przez bogatego Ateńczyka Heroda Attyka; był prawdopodobnie najpiękniejszym teatrem greckim. Pionowo wznosząca się widownia, składająca się z 32 wyłożonych marmurem rzędów, mogła pomieścić ok. 5 tys. widzów. Zwieńczenie stanowi — zachowany w dużej mierze do dziś — wysoki rzymski dom teatralny. (I w. n.e.) na proscenium (proskenion), Składa się z części środkowej oraz dwóch z którego zachowało się tylko prawe skrzydeł bocznych; wnęki zdobione są pięknie w stylu łuków romańskich. Obie części boczne wyłożone były marmurem. Wnęki mieściły statuy. W teatrze, którego rzędy dla widzów zostały podczas rekonstrukcji wyłożone białym marmurem, odbywają się latem koncerty i spektakle tragedii antycznych.

 

Other ads

Informacje dot. plików cookies

ComminT Sp. z o.o. stosuje pliki cookies, które są niezbędne w celu odpowiedniego funkcjonowania ich stron internetowych. Z zastrzeżeniem Twojego wyboru, ComminT Sp. z o.o. może również stosować pliki cookies w celu polepszenia Twojego doświadczenia, w celu zabezpieczenia i zapamiętania danych do logowania, w celu zarządzania sesją, dla celów statystycznych, aby usprawnić funkcjonalność i zapewnić spersonalizowaną zawartość stron internetowych zgodną z Twoimi zainteresowaniami. Szanujemy Twój wybór, zarówno tu jak i w aplikacjach, gdzie wymagane są zaawansowane ustawienia cookies. 
Aby zapewnić płynną nawigację, Twoje preferencje dotyczące plików cookies będą udostępnione następującym domenom internetowym ComminT: Severso.pl, Google.com
Przeznaczenie i użytkowanie plików cookies na tych domenach pozostanie niezmienione. Kliknij "Wyraź zgodę i kontynuuj ze standardowymi ustawieniami ComminT" w celu akceptacji plików cookies i przejdź bezpośrednio do strony internetowej lub kliknij "Sprawdź ustawienia plików cookies", aby uzyskać szczegóły opis rodzajów plików cookies i/lub określić własne ustawienia plików cookies.